Transport w kraju, gdzie paliwo kosztuje grosze – Libia oczami polskiego kierowcy (I)

Autorem tego tekstu jest Sławomir Wróbel, zawodowo kierowca ciężarówki z wieloletnim doświadczeniem, a prywatnie entuzjasta dalekich podróży i autor instagramowej strony @transportowy_swiat. To właśnie dzięki jego relacjom mogliśmy zobaczyć jak odbywa się transport i jak wyglądają ciężarówki na drogach Korei Północnej, Pakistanu, Iraku, Kamerunu, Somalii, Sudanu Południowego, Demokratycznej Republiki Konga, Nigerii, Sierra Leone, Liberii, Afganistanu, Somalilandu, Dżibuti, Gabonu, Gwinei Równikowej, Syrii oraz Jemenu. Dzisiaj zabierze nas natomiast do Libii, kraju Afryki Północnej, który niegdyś brylował prężnie rozwijającą się gospodarką, a dziś znajduje się w stanie permanentnego kryzysu.

Poniżej znajduje się pierwsza część tekstu, omawiająca warunki drogowe oraz kwestię cen paliw. Część drugą, skupioną na prezentacji ciężarówek jeżdżących po libijskich drogach, znajdziecie pod tym linkiem.

Libia na mapie:

Libia, której oficjalna nazwa brzmi Dawlat Libiya, czyli dosłownie „Państwo Libia”, to kraj w Afryce Północnej, którego mieszkańcy w ostatnich piętnastu latach doświadczyli wielkiej fali protestów, rewolucji, kilku wojen domowych, ataku Państwa Islamskiego, a na koniec praktycznie podziału państwa na kilka obozów władzy. W obliczu tak wielkich problemów, aż trudno sobie wyobrazić, że jeszcze w latach 80-tych ubiegłego wieku Polacy wręcz marzyli o wyjechaniu do pracy w Libii. Dzięki skokowym wzrostom ceny ropy naftowej w latach 70-tych, kraj ten stał się najbogatszy na całym kontynencie afrykańskim, a pod względem PKB był porównywany do krajów Europy Zachodniej. W 1978 roku średnia pensja w Libii była trzykrotnie wyższa od tej w Polsce, a w drugiej połowie lat 80-tych przeciętny Libijczyk zarabiał dwudziestokrotnie więcej od przeciętnego Polaka! Kolosalna różnica. Dzisiaj po latach świetności już niewiele zostało, a sytuację gospodarczą ratuje wydobycie i eksport ropy naftowej oraz gazu, które odpowiadają za około 96% dochodów tego kraju. Libia w lutym 2026 roku to państwo dwuwładzy, a równy podział pieniędzy z węglowodorów to jedyne co łączy Rząd Jedności Narodowej z zachodu i Rząd Stabilności Narodowej ze wschodu. Obie strony mają własne administracje, budżety, a nawet siły zbrojne i wszystko to w jednym kraju. Głównym punktem zapalnym jest kontrola nad polami naftowymi i Bankiem Centralnym, który rozdziela petrodolary. Cała ta otoczka sprawiła, że zapragnąłem odwiedzić ten kraj, a sama Libia dała mi ku temu sposobność, poprzez obowiązujące zawieszenie broni. I choć nadal dochodzi do regularnych starć lokalnych milicji oraz różnych incydentów, to mi udało się tam pojechać w styczniu tego roku. Miałem okazje podróżować po terenach obu zwaśnionych stron, byłem na wschodzie, zachodzie, a także na pustynnym południu. Jak to przeważnie bywa przy moich podróżach, rzeczywistość na miejscu różni się od tego co piszą czy pokazują media w Europie. W Libii spotkała mnie przede wszystkim serdeczność ludzi, miałem okazję spróbować znakomitego jedzenia, zobaczyć imponujące zabytki, głównie z czasów Cesarstwa Rzymskiego, a także niedawno otwarte, po kilkunastu latach przerwy Muzeum Narodowe w Trypolisie. Przez cały okres wyprawy, miałem niezachwiane poczucie bezpieczeństwa.

Infrastruktura drogowa Libii uchodzi za jedną z najlepiej rozwiniętych w całej Afryce. Jej długość to około 83 000 kilometrów, ale zaledwie połowa jest utwardzona. Osobiście muszę przyznać, że pomimo wielu lat wojen i chaosu, stan i jakość większości tych szos jest całkiem dobra. Nie oznacza to oczywiście, że jest idealnie. Najlepsze jakościowo drogi występują głównie w najbardziej zurbanizowanej części kraju, czyli na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Widać kilkunastoletni okres bez jakiejkolwiek konserwacji, ale standard surowców wykorzystanych przy budowie poszczególnych odcinków okazał się na tyle dobry, że dzisiaj nadal można, bez większych przeszkód, po tych szosach jeździć. Przypomina mi to przypadek Syrii, gdzie również byłem zaskoczony jak dobrze, w gruncie rzeczy, wyglądają trasy.  Największe zastrzeżenia mam do oznakowania, które na drogach niższych kategorii nie występuję w ogóle lub w bardzo ograniczonym wymiarze. Dla nielicznych obcokrajowców istotną informacją jest fakt, że drogowskazy występują wyłącznie w języku arabskim. Klasyfikacja dróg w Libii zaczyna się od autostrad i choć brzmi to górnolotnie, to nie wyglądają one tak jak w Polsce. Są to głównie trasy z jednopoziomowymi, kolizyjnymi skrzyżowaniami z sygnalizacją świetlną (do której stosuje się niewielu) lub bez niej. Zdarzają się odcinki biegnące wzdłuż zabudowań, do których można zjechać bezpośrednio z tej arterii, co jest również powodem występowania całego mnóstwa pieszych oraz zwierząt. Jedyne co łączy te autostrady z naszymi to fakt, że muszą mieć co najmniej 4 pasy ruchu, czyli po dwa w obu kierunkach. Zdarzają się jednak wyjątki, jak na przykład jedna z obwodnic stołecznego Trypolisu, która ma wszystkie atrybuty wymagane prawnie od trasy tej klasy w Europie, ale jest to rzadkość. Następnie są „drogi główne”, które od poprzednich różnią się wyłącznie tym, że mogą mieć po jednym pasie ruchu, na jednej, wspólnej jezdni. Kolejne w tej klasyfikacji są „drogi drugorzędne” oraz „drogi rolnicze”, te z kolei nie muszą być w ogóle utwardzone. Za planowanie, budowę oraz utrzymanie całej infrastruktury odpowiada Zarząd Dróg i Mostów, podległy pod Ministerstwo Transportu, ale ciężko mi powiedzieć o którym rządzie mowa i czy działa to tak samo na terenie całego kraju. Instytucja ta jest bardzo ambitna w swoich planach. W lipcu zeszłego roku oddano do użytku pierwszy, sześciokilometrowy odcinek „Trzeciej Obwodnicy Trypolisu”, która finalnie ma mieć 24 km. Planuje się autostradowe połączenia libijskiego wybrzeża Morza Śródziemnego z Czadem, Nigrem oraz Sudanem o łącznej długości około 2500 kilometrów. Problem polega na znalezieniu finansowania na te wszystkie projekty, co w państwie tak niestabilnym politycznie jest sporym problemem. Z pomocą przyszli Włosi, z którymi Libia jeszcze w 2008 roku podpisała „Umowę o Przyjaźni, Partnerstwie i Współpracy”. Porozumienie to przewiduje zobowiązanie Rzymu do finansowania projektów infrastrukturalnych o wartości aż 5 miliardów dolarów. Dzięki temu Zarząd Dróg i Mostów, w listopadzie ubiegłego roku, podpisał umowę na realizację pierwszego etapu budowy „Autostrady Pokoju”, od granicy z Tunezją, aż do granicy z Egiptem. Pierwszym budowanym odcinkiem jest ten od Ras Ajdir (granica z zachodnim sąsiadem) do Al-Aziziya (na południe od Trypolisu) o długości 160 kilometrów. Jak widać, pomimo niepokojów, wojen, czy klęsk żywiołowych kraj ten próbuje powstać z kolan i ruszyć do przodu, przynajmniej w kwestii infrastruktury drogowej. Pytanie jak długo trwać będzie to kruche zawieszenie broni i czy za kilka tygodni, miesięcy czy lat cały ten trud nie pójdzie na marne…

Jedna z obwodnic Trypolisu, odcinek autostrady według standardów europejskich:

Pozostałe drogi główne oraz drugorzędne:

Oznakowanie:

Wiele tras przebiega przez tereny pustynne, co przy dużym wietrze powoduje spore utrudnienia w postaci wydm piachu na drogach:

Co ciekawe Libia jest najbardziej zmotoryzowanym narodem w Afryce, ze wskaźnikiem szacowanym na około 490 pojazdów na 1000 mieszkańców, wyprzedzając RPA (250 pojazdów na 1000 mieszkańców) oraz Algierię (144 pojazdy na 1000 mieszkańców). Spowodowane może być to między innymi najtańszymi paliwami na całym świecie, ceny bowiem są wręcz szokująco niskie, a konkretnie za litr zarówno benzyny jak i diesla trzeba zapłacić 0,15 dinara libijskiego, co po przeliczeniu daje 0,08 złotego za litr!!! (po kursie z pierwszej połowy lutego 2026r.). To o wiele mniej niż cena wody mineralnej w butelce, za którą płaciłem 1 dinara za litr. Na jednej ze stacji benzynowych w mieście Sabha, sam byłem świadkiem, jak jeden z kierowców po zatankowaniu 396 litrów diesla, zapłacił zaledwie 59 dinarów, czyli około 33 złote! Jakie są przyczyny tak niskich cen paliw w Libii? Odpowiedź jest banalnie prosta – dotacje państwowe. Rząd dopłaca do każdego sprzedanego litra benzyny i diesla, a wartość tej pomocy wyniosła w 2022 roku zawrotne 12,8 miliarda dolarów, co stanowiło połowę budżetu państwa. Czy tak duży koszt ma sens? Moim zdaniem pomysł ten jest całkowicie pozbawiony racji bytu, a główny powód jest taki, że korzystają z tego osoby łagodnie ujmując nieuczciwe. Przemycają one bowiem subsydiowane paliwa poza granicę Libii, do krajów ościennych, ale także do państw Unii Europejskiej, takich jak Malta czy Włochy. Jednym słowem libijski podatnik, czyli zwykły ciężko pracujący człowiek, płaci za benzynę czy diesla komuś, kto zarabia wielokrotnie więcej od niego… Pieniądze te mogłyby zostać zainwestowane w inne dziedziny gospodarki, dające realny wzrost poziomu życia przeciętnego mieszkańca kraju. A jak wygląda sam proces nielegalnego przerzutu paliw za granicę państwa? Tego nie udało mi się dowiedzieć, mogę się tylko domyślać, że wchodzi tu w grę korupcja o znacznych rozmiarach. Proceder ten ma jeszcze jedną konsekwencję dla Libijczyków, a mianowicie permanentne braki na stacjach benzynowych. Tak, w państwie o dużych zasobach oraz jednych z największych rezerwach ropy naftowej, szacowanych na około 48,4 miliarda baryłek, co daje im 10 miejsce na świecie (dla porównania rezerwy Polski to około 115 milionów baryłek), jest gigantyczny wręcz problem z zatankowaniem samochodu. Największe trudności z tego tytułu mają mieszkańcy południa kraju, gdzie dostawy docierają dwa lub trzy razy w tygodniu, a żeby dostać to paliwo trzeba jeszcze swoje odstać w kolejce, niejednokrotnie liczonej nie w minutach czy godzinach, a dniach!! Największym paradoksem jest jednak fakt, że Libia zmuszona jest importować gotowe paliwa z zagranicy, głównie z Rosji, co odbywa się nielegalnie. Spowodowane jest to zniszczoną lub przestarzałą infrastrukturą rafinacyjną, co z kolei jest skutkiem wojen oraz obecnego chaosu. Kraj więc nie jest w stanie produkować benzyny czy diesla z ropy, którą sami wydobywa.

Stacje benzynowe:

Kolejka do tankowania:

Dystrybutory z niewiarygodnie wręcz niskimi wartościami:

Miejsce do ablucji (rytualnego obmycia ciała przed modlitwą) oraz małe pomieszczenie pełniące rolę meczetu, na parkingu przy trasie: